ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಥಮ ಕಾನೂನು ಮಂತ್ರಿಯ ಜೋಗೇಂದ್ರನಾಥ್ ಮಂಡಲ್ ನಿರಾಸೆಯ ಕಹಿ ಕಥೆ
ವರದಿ: ಡಿ.ಪಿ. ಅರವಿಂದ್
ಸ್ಥಳ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ
ಪರಿಚಯ
ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾಲವು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಕರ ರಾಜಕೀಯ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ನಾಯಕರು ವಿಭಿನ್ನ ಆಶಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆ ರಾಜಕೀಯ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು ಜೋಗೇಂದ್ರನಾಥ್ ಮಂಡಲ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವ.
ಅವರು ಮೂಲತಃ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬೆಂಗಾಲ್ನ ಬಾರಿಸಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ) ಜನಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಬೌದ್ಧ-ಹಿಂದೂ ನಾಯಕರು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯದ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿ ನಿಂತು, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಶಬ್ದವಾಗಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಜೀವನದ ಪಯಣ ಭರವಸೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆರಂಭದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೋವು, ನಿರಾಸೆ ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಗಳು
ಜೋಗೇಂದ್ರನಾಥ್ ಮಂಡಲ್ ಅವರು 1904ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ತಳಸಮುದಾಯದ (ನಮಶೂದ್ರ) ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮನಸ್ಸು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ನಂತರ ವಕೀಲಿಕೆಯ ವೃತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಮಂಡಲ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಶೋಷಿತರ ಹಕ್ಕು, ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು Depressed Classes Movement (ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಚಳವಳಿ) ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು.
ವಿಭಜನೆಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ
ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಅಂತ್ಯದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ವಿಚಾರ ಬಲ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು.ಮಂಡಲ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ರಚನೆ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಮಾತು “ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಭರವಸೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪರ ನಿಂತರು.ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1947ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ, ಜೋಗೇಂದ್ರನಾಥ್ ಮಂಡಲ್ ಅವರನ್ನು ಆ ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳು: ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆ
ಮಂಡಲ್ ಅವರಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಭಾರಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು.
1. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂಸೆ:
ನೂರಾರು ಹಿಂದೂ ಗ್ರಾಮಗಳು ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವು. ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆ, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಾಶ, ಮನೆಗಳ ದೋಚಾಟ ಇತ್ಯಾದಿ ಘಟನೆಗಳು ನಡೆದವು.
2. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಜನೆ:
ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮುಸ್ಲಿಂ–ಹಿಂದೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಿಂದೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.
3. ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರದ ರಾಜಕೀಯ:
1948ರಲ್ಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಲಯದ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತು. ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಮಂಡಲ್ ಅವರು ಕ್ರಮೇಣ ಒಂಟಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವರು. ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜನರ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವರು ಅಸಹಾಯಕರಾದರು.
1950ರ ದುರಂತ: ಹಿಂದೂಗಳ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ್ರ ನಿರ್ಧಾರ
1950ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರೀ ಹಿಂದೂ ವಿರೋಧಿ ಹಿಂಸೆಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಭೀತಿ ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಶರಣಾದರು. ಮಂಡಲ್ ಅವರು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಯಾರೂ ಗಮನಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಭಾರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರದ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅಂಶಗಳು
1950ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಸ್ತೃತ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಲಿಯಾಕತ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ಅವರಿಗೆ ಬರೆದರು. ಆ ಪತ್ರವು ಇಂದಿಗೂ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಪಾಠವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದ ವಿಷಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
1. “ನಾನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಸಚಿವನಾಗಿದ್ದರೂ, ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.”
– ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ತತ್ವಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.
2. “ನನ್ನ ಸಮುದಾಯದ ಜನರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ನರಳಿಸಿದೆ.”
ಹಿಂದೂಗಳ ಹತ್ಯೆ, ಅವರ ಆಸ್ತಿ ದೋಚಾಟ, ಬಲವಂತದ ಮತಾಂತರಗಳು ನಡೆದರೂ ಸರ್ಕಾರ ಮೌನವಾಗಿತ್ತು.
3. “ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಕನಸು — ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ — ಈಗ ಕೇವಲ ಕನಸು ಆಗಿದೆ.”
– ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಳವಳದಿಂದ ಬರೆದಿದ್ದರು.
4. “ನಾನು ಈಗ ನನ್ನ ಜನರ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತೇನೆ.”
– ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜೀನಾಮೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆದರು: ಅವರು ತಮ್ಮ ಜನರ ನೋವಿನಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪತ್ರವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕಾರಣದ ವಿರುದ್ಧದ ಆತ್ಮವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಆಗಿತ್ತು.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದ ಬಳಿಕದ ಜೀವನ
ಮಂಡಲ್ ಅವರು 1950ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು. ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಹಂತ ತುಂಬಾ ದುಃಖಕರವಾಗಿತ್ತು.
* ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅವರ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಅವರನ್ನು “ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಂತ್ರಿ” ಎಂದು ದೂರವಿಟ್ಟರು.
* ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ವೈಚಾರಿಕ ಅಂತರವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.
* ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ ಎದುರಾಯಿತು; ಅವರು ವಕೀಲಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
* ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯಲ್ಲಿ, ಎಲರಿಂದಲೂ ಮರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿ ಬದುಕಿದರು.
1968ರಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಧನರಾದರು. ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಗೌರವ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಮರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅವರು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದರು.
ಅವರ ಜೀವನದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪಾಠ
ಜೋಗೇಂದ್ರನಾಥ್ ಮಂಡಲ್ ಅವರ ಜೀವನ ಒಂದು ಭಾರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ “ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಕಾಪಾಡಬಹುದು?” ಅವರು ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಧ್ವಜವಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಅವರಂಥ ನಾಯಕರು ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಅವರ ಹೆಸರು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರವು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಹತ್ವದ ಜೀವಂತ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಮಾಪನ
ಜೋಗೇಂದ್ರನಾಥ್ ಮಂಡಲ್ ಅವರ ಜೀವನ, ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ರಾಜಕೀಯದ ದುರಂತದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಒಂದು ಧರ್ಮನಿರಪೇಕ್ಷ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕನಸು ಕಂಡರು, ಆದರೆ ಅದೇ ದೇಶದ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜಕಾರಣ ಅವರ ಬದುಕನ್ನೇ ಹಾಳುಮಾಡಿತು.
ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತ
“ನ್ಯಾಯ ಇಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.”
ಅವರು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಜನೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಉಳಿಯುವರು.
✍️ ವರದಿ: ಡಿ.ಪಿ. ಅರವಿಂದ್
ಸ್ಥಳ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ
